De rol van demografie en prognoses spelen integraal een belangrijke rol in de zorg, arbeidsmarkt, huisvesting en ruimtelijke ordening, en ook voor het onderwijs. We zoomen met name in op het primair onderwijs als casus. Er is niet een éénduidig antwoord op bovenstaande vraag. Daarom werken we met diverse scenario’s, of “wat-als” situaties. “Wat-als” situaties omarmen diverse mogelijkheden om de toekomst te verkennen en mogelijke consequenties in beeld te krijgen. Wat als de vergrijzing zich doorzet? Wat als migratie enorm toeneemt? Wat als regio’s niet meer krimpen? Scenario’s geven een inkijk in toekomstige mogelijkheden. Ook voor het onderwijs. De “wat-als” scenario’s in dit dashboard behelzen een afname of toename van migratie, en daarbij de gevolgen voor het onderwijs.

In de dashboards wordt een beeld gegeven van relevante demografische gegevens: aantal kinderen (leerlingen), aantal volwassen, aantal potentiële leerkrachten, FTE’s en aantal leerlingen per leerkracht. De dashboards bieden de mogelijkheid om verschillende scenario’s te verkennen:

1. Prognose aantal leerkrachten en aantal leerlingen per leerkracht aan de hand van het percentage onderwijzend personeel en gemiddelde FTE.
2. Verdeling FTE categorie (0-0,5 FTE, 0,5-0,8 FTE en meer dan 0,8 FTE) per scenario en gemeente.
3. Verdere specificatie over aantal leerlingen, leerkrachten en aantal leerlingen per leerkracht op gemeenteniveau.

In de dashboards kan meer informatie opgehaald worden om onderwijsinstellingen, de provincie en gemeenten te faciliteren om een dieper inzicht te krijgen in de toekomstige uitdagingen en kansen in het primair onderwijs die voortkomen uit migratie en demografische veranderingen. De gebruiker kan zo het effect inzien als onderwijzend personeel gemiddeld gezien meer werken (hogere FTE), het gevolg van meer of minder onderwijzend personeel en hoe migratie de verdeling van FTE beïnvloedt. In de dashboards zijn prognoses over leerlingen, volwassenen, geïndexeerde prognoses en de gevolgen voor het primair onderwijs in beeld gebracht. Klik door het dashboard voor meer informatie over leerling-leerkracht ratio’s, de rol van FTE’s en de stand van zaken per Friese gemeente.

De gevolgen voor het onderwijs zijn met name te zien in de prognose van aantal leerkrachten. Met minder migratie is de daling van potentiële leerkrachten sterker dan de huidige prognose. De daling wordt geremd, er is een lichte stijging te zien bij een toename van migratie. De leerling-leerkracht ratio stijgt van 15 naar 18 in 2040, ongeacht het migratie scenario. Dit komt dat in elk scenario het leerlingen en leerkrachten verhoudingsgewijs ongelijk is: Binnen elk scenario zien we verhoudingsgewijs een toename van leerlingen t.o.v. potentiële leerkrachten. Tussen gemeenten zijn wel essentiële verschillen te zien. In Leeuwarden is de leerling-leerkracht ratio in 2040 ongeveer 15 in het “wat-als er meer migratie is” scenario, terwijl dit in Opsterland ongeveer 20 is.

Het grootste effect op het aantal leerkrachten en de leerling-leerkracht ratio is hoeveel FTE onderwijzend personeel gemiddeld gezien werkt. In 2022 werkte onderwijzend personeel gemiddeld 0,7 FTE. Een toename van 0,1 FTE heeft als gevolg dat de leerling-leerkracht ratio in 2040 niet 18 is, maar 16. Als we kijken naar 2025 dan heeft een verhoging van 0,7 naar 0,8 FTE het bufferend effect op de leerling-leerkracht ratio: een daling van 15 (0,7 FTE) naar 13 (0,8 FTE). Daarnaast werkt 58% minder dan 0,8 FTE (15% werkt minder dan 0,5 FTE). 43% van de leerkrachten werkt 0,5 tot 0,8 FTE. Een toename van FTE van leerkrachten die minder dan 0,8 FTE werken, heeft ongeacht het migratie-scenario een groot effect op de leerling-leerkracht ratio.

Hoe zijn we tot de resultaten gekomen?
Er is een prognose gemaakt van het aantal kinderen van 4 tot en met 11 jaar per gemeente om een overzicht te krijgen van het verloop van het aantal leerlingen. Voor het aantal potentiële leerkrachten is er gekeken naar het aantal mensen in de leeftijd 20-64 jaar in de jaren 2023 tot en met 2051. Voor de inschatting van het aantal leerkrachten zijn vervolgens assumpties gedaan over de omvang van de beroepsbevolking en het aandeel leerkrachten daarin, rekening houdend met het aantal FTE. De gebruiker kan zelf andere veronderstellingen maken en de gevolgen voor het aantal leerkrachten, de leerling-leerkracht ratio en verdeling FTE’s inzien.

CBS-microdata. © DataFryslan 2024.