Mantelzorg in Fryslân: Een groeiende uitdaging met betrekking tot dementie? Mantelzorg is de vrijwillige ondersteuning van een familielid, vriend, of bekende die wat extra hulp nodig heeft door ouderdom, ziekte, of een handicap. Mantelzorg is vaak langdurig en onbetaald. Het gaat bijvoorbeeld om boodschappen doen, het huis schoonmaken of iemand verzorgen en verplegen. Met hulp van een mantelzorger kan iemand langer zelfstandig blijven of langer in zijn eigen vertrouwde omgeving blijven wonen. Met de groeiende tekorten in de professionele zorg wordt de hulp van deze vrijwillige helpers steeds belangrijker (1).

Nederland telt ongeveer 800.000 mensen die mantelzorger zijn voor een naaste met dementie (2). Voor de provincie Fryslân is het exacte aantal mantelzorgers niet bekend, maar het merendeel geeft dagelijks of zelfs dag en nacht hulp aan iemand met dementie (60%) (3). Landelijk ligt dit gemiddelde op 49%. De Friese mantelzorgers besteden gemiddeld 44 uur per week aan hun zorgtaak, tegenover 39 uur landelijk (3).

Prognoses
Het aantal mensen met dementie gaat de komende jaren waarschijnlijk stijgen, en daarmee ook de vraag naar hulp. In 2020 telde Fryslân 1.750 mensen met dementie, van wie 1.250 mensen nog thuis woonden. In 2050 zal dat aantal waarschijnlijk stijgen naar 3.150, onder wie 2.140 thuiswonenden. Met het toenemende aantal mensen met dementie, wordt ook een stijgende vraag naar mantelzorg verwacht. Het aantal mantelzorgers zal echter afnemen. In 2020 waren er nog 14 mensen die een 85-plussers zouden kunnen helpen, maar in 2050 zullen dat er naar verwachting nog maar 6 zijn (zie tabblad 5).

Belasting
Dementie wordt erger na verloop van tijd, waardoor de taak voor de mantelzorger zwaarder wordt, zowel in intensiteit als in uren (1). Die zware last voor de mantelzorger wordt veroorzaakt door de ernst van de dementie, veranderingen in gedrag en persoonlijkheid van de naaste met dementie en psychiatrische symptomen (3). Bijna de helft van de mantelzorgers in Fryslân geeft aan zwaar belast te zijn (48%) en 20% denkt het hooguit nog een jaar te kunnen volhouden als de situatie niet verandert (4).

Mantelzorger
Mantelzorgers hebben behoefte aan ondersteuning, informatie, trainingen in het omgaan met hun naaste met dementie en het vinden van een balans tussen hun eigen leven en hun zorgtaken (1)(2). Fysio- of ergotherapie kunnen bijvoorbeeld dementiesymptomen vertragen en verlichten daarmee de druk op de mantelzorger . Ook technologische hulpmiddelen voor de persoon met dementie zoals ‘tracking’- apparaten, sensoren in huis en hulpmiddelen om het geheugen te ondersteunen kunnen de mantelzorger meer rust geven (2).

<i>(1) Daalhuizen, F., Van Dam, F., De Groot, C., Schilder, F. en Van der Staak, M. (2019). Zelfstandig thuis op hoge leefijd. Verkenning van knelpunten en handelingsperspectieven in beleid en praktijk. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.<br> (2) Alzheimer Nederland. (z.d.). Factsheet cijfers en feiten over dementie. https://www.alzheimer-nederland.nl/factsheet-cijfers-en-feiten-over-dementie.<br> (3) Bijnsdorp, F., Aussems, C., Woonink, A., Van den Buuse, S. & Francke, A. (2022). Dementiemonitor Mantelzorg 2022 Regionaal rapport: Trendrapportage en thematische verdieping Regio Friesland. Utrecht: Nivel.<br> (4) Trimbos. (z.d.). Mantelzorg bij dementie: hulp voor de hulpverlener. https://www.trimbos.nl/kennis/ondersteuning-mantelzorgers/mantelzorg-bij-dementie/.<br> (5) Chiao, C.-Y., Wu, H.-S. & Hsiao, C.-Y. (2015). Caregiver burden for informal caregivers of patients with dementia: A systematic review. International Nursing Review, 62(3), 340–350. https://doi.org/10.1111/inr.12194.<br> (6) Bressan, V., Visintini, C., & Palese, A. (2020). What do family caregivers of people with dementia need? A mixed‐method systematic review. Health & Social Care in the Community, 28(6), 1942–1960. https://doi.org/10.1111/hsc.13048.<br> (7) Dawson, A., Bowes, A., Kelly, F., Velzke, K., & Ward, R. (2015). Evidence of what works to support and sustain care at home for people with dementia: a literature review with a systematic approach. BMC Geriatrics, 15(1). https://doi.org/10.1186/s12877-015-0053-9.<br> (8) De Almeida, S. F., Da Silva, M. G., & Marques, A. (2019). Home-Based Physical Activity Programs for People With Dementia: Systematic Review and Meta-Analysis. The Gerontologist, 60(8), e600–e608. https://doi.org/10.1093/geront/gnz176.<br> (9) Sriram, V., Jenkinson, C., & Peters, M. (2019). Informal carers’ experience of assistive technology use in dementia care at home: a systematic review. BMC Geriatrics, 19(1). https://doi.org/10.1186/s12877-019-1169-0.<br> (10) De Almeida, S. F., Da Silva, M. G., & Marques, A. (2019). Home-Based Physical Activity Programs for People With Dementia: Systematic Review and Meta-Analysis. The Gerontologist, 60(8), e600–e608. https://doi.org/10.1093/geront/gnz176.<br> </i> <br> DataFryslan (2024)