Libbensomjouwing

Iedere burger heeft recht op een gezonde leefomgeving. Gemeenten zijn er verantwoordelijk voordat de gezondheid van hun inwoners wordt gewaarborgd. In principe zijn kwaliteit van leven en de leefomgeving nogal abstracte begrippen, maar veel is meetbaar. De luchtkwaliteit bijvoorbeeld, de concentraties aan fijn stof in de lucht, en gezondheid.

DataFryslân levert een dataset, een analyse-kader en dashboards op die via de Frysian Data eXchange (FDX) zijn te benaderen voor leden. Data van onder meer RIVM en SamenMeten worden gebruikt om de kwaliteit van de leefomgeving te monitoren en te onderzoeken of bestaande wetgeving voldoet om die kwaliteit te waarborgen of dat er tijdig maatregelen kunnen worden genomen wanneer de leefbaarheid in het geding raakt. Daarnaast worden gezondheids- en bevolkingsdata van het CBS gebruikt om een koppeling te leggen tussen de bewoners van de leefomgeving en de luchtkwaliteit. Tot slot zijn ook data uit Basisregistratie Grootschalige Topografieën (BGT) gebruikt om verder in te zoomen op de bebouwde omgeving (woningen en industrie), groenvoorzieningen (natuur, sport, spel, zonder landbouw) en ontsluitingsstructuren (wegen).Voor de indicatie van de kwaliteit van de leefomgeving zijn gegevens verzameld per gemeente over de gezondheid van de bevolking, de luchtkwaliteit en de leefomgeving. In de onderstaande presentatie is te zien dat we dieper in gaan op de onderzoeksvragen die wij hebben aangepakt, de koppeling naar SDG’s, waar de data vandaan komt en de gestelde kaders van dit /LAB. De resultaten worden gepresenteerd in viervoud.

Er zijn diverse kaarten beschikbaar gesteld waar de bebouwde omgeving (blauw), ontsluitingsstructuren (grijs) en natuur en sport/spelvoorzieningen (groen) worden gevisualiseerd, gebaseerd op de BGT-data. Dit is gedaan voor heel Fryslân en diverse gemeenten. Deze gegevens tonen waar veel of weinig bebouwd is en waar veel of weinig groenvoorzieningen zijn. Op gemeenteniveau is daarnaast duidelijk te zien waar vaar- en/of wegstructuren zijn. De drie factoren (blauw, groen en grijs) zijn gebruikt om kenmerken van de leefomgeving te extrahere

Data over concentraties aan fijn stof (PM10, PM2,5) stikstofoxide (NOx) en stikstofdioxide (NO2) zijn meegenomen. Er zijn twee RIVM-meetstations in Fryslân (Balk-Trophornsterweg en Kollumerwaard-Hooge Zuidwal). Data van beide meetstations ten aanzien van NO2, NOx, en fijn stof zijn geëxporteerd van 2019 tot en met oktober 2022. We tonen daarnaast zelfgemeten SamenMeten sensordata van fijn stof. We hebben sensor data uitgedraaid van Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland, Waadhoeke, Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. Verder moeten gemeenten en de provincie jaarlijks omgevingswaarden van luchtkwaliteit monitoren vanuit de omgevingswet. De specifieke jaargemiddelde normen, gesteld in de omgevingswet, worden getoond met een zwarte stippellijn. Het dashboard toont in hoeverre de uitstoot onder of boven de norm ligt.

Welke inwonercategorieën hebben een grotere kans op gezondheidsproblemen bij een slechtere luchtkwaliteit? Om hier antwoord op te geven is er eerst een literatuuronderzoek gedaan, gevolgd door een inventarisatie van beschikbare data. Mensen met luchtwegaandoeningen, hart- en vaatziekten, ouderen en kinderen zijn het gevoeligst voor een mindere luchtkwaliteit. Zij ontwikkelen meer en sneller klachten door schadelijke stofjes uit houtrook of andere vormen van luchtverontreiniging. Ook bij kleine hoeveelheden. Het dashboard toont data uit de CBS-gezondheidsmonitor (peiljaar 2020) met gegevens over de ervaren gezondheid, gebruik geneesmiddelen (luchtweg en hart-en-vaat medicijnen) en bevolkingskerncijfers.

De dekking van SamenMeten fijn stofsensoren over heel Fryslân is relatief matig, zeker als gemeenten willen toetsen of de luchtkwaliteit voldoet aan de normen uit de omgevingswet. De vraag is waar zulke sensoren het beste geplaatst kunnen worden. Dit /LAB toont diverse kaarten met BGT-data waarin de koppeling gelegd wordt tussen bebouwde structuren (blauw) en ontsluitingsstructuren (grijs) om aan te geven waar veel leef activiteit is. Hoe geler het gebied kleurt, hoe actiever gebruikt wordt van de omgeving qua bewoning, werk en ontsluiting. Dit soort gebieden kunnen geschikt zijn om sensoren te plaatsen om de luchtkwaliteit te meten. Er worden kaarten op gemeenteniveau getoond.

KAARTEN

Download hieronder verschillende kaarten in .pdf-formaat die zijn gemaakt voor Fryslân en een aantal gemeenten.

Fryslân Groen, Blauw en Grijs (pdf)

Gemeenten Groen, Blauw en Grijs (pdf)

Sensorlocaties Fryslân en gemeenten (pdf)

Presentatie Libbensomjouwing

Download hieronder de presentatie gegeven op 20 december over de resultaten van het /LAB Libbensomjouwing.

DataFryslân Presentatie Libbensomjouwing (pdf)